Lokale Inclusie, van Agenda naar Impact

Zet staat voor een inclusieve samenleving waarin iedereen mee kan doen. Waar dit voor velen als vanzelfsprekend voelt, is dit nog niet voor iedereen het geval. Wonen en werken waar je wilt, je favoriete hobby of sport uitoefenen, het vormt voor velen nog altijd een moeilijke opgave. Het VN-verdrag Handicap, dat sinds 2016 van kracht is in Nederland, zien wij als een enorme kans en stimulans om samen stappen te zetten naar deze inclusieve samenleving waarin iedereen naar vermogen mee kan doen. Een aantal vraagstukken hangen samen met dit toekomstperspectief: Hoe pak je dit proces om inclusiever te worden aan ? Hoe creëer je urgentie of maak je het belang lokaal duidelijk?

Lokale inclusie op de agenda

Gemeenten zijn verplicht om een plan om te stellen waaruit blijkt hoe zij invulling geven aan het VN-verdrag op alle leefgebieden die zijn geïdentificeerd door de VNG (zie afbeelding). Dit integrale plan wordt vaak de Lokale Inclusie Agenda genoemd. Een inclusieve gemeente realiseer je echter niet  van vandaag op morgen. Het is wel zaak om structureel en planmatig te werken aan verbetering op een manier die passend is voor de gemeenschap én de gemeente.

Een kwestie van maatwerk

Zet is in diverse (koploper)gemeenten betrokken geweest bij het proces om tot een inclusieve en impactvolle inclusie agenda te komen. Zet ziet dat iedere gemeente het op haar eigen manier aanvliegt en daarmee haar eigen unieke proces doorloopt in het pad om inclusiever te worden. Breda kwam door middel van een symposium tot een plan op hoofdlijnen, in nauwe samenspraak met een brede groep stakeholders. Tilburg begon zijn inventarisatie met een aantal inwonersbijeenkomsten door de hele stad en Drimmelen deed dat via clubs en verenigingen. In Rotterdam organiseerden we bijeenkomsten om themaspecifieke knelpunten en best practices op te halen en Heerlen zette in nauwe samenwerking met de Cliëntenraad Gehandicapten Heerlen en met ondersteuning van Zet allereerst in op het verbeteren van de fysieke toegankelijkheid. Andere gemeenten starten met één aansprekend onderwerp, zoals samen spelen. Meerdere wegen leiden naar een inclusieve gemeenschap, het is belangrijk om een aanvliegroute die past bij de lokale situatie, behoeften en mogelijkheden.

INZICHTEN UIT ONZE PRAKTIJK

We delen graag een aantal andere inzichten die we werkenderwijs hebben opgedaan:

■ Overtuigen werkt beter dan afdwingen

Wat Zet betreft is het VN-verdrag vooral voer voor een open, positieve dialoog en pas in de laatste plaats een stok om mee te slaan. Wij zien het als een gezamenlijke uitdaging om de verschillende belangen in de juiste verhouding te bezien. Daarom vinden wij het belangrijk om ervaringsdeskundigen vanaf het begin te betrekken bij het werken aan inclusie en toegankelijkheid. Dat zorgt vaak voor verrassende, praktische oplossingen. 

Hier helpt ook het besef dat we niet alles ineens kunnen realiseren én dat je nooit voor iedereen volledig toegankelijk kunt zijn.

■ Oog voor onzichtbare drempels en beperkingen

Bij iemand in een rolstoel of met een blindenstok kun je zien dat je rekening met hem of haar moet houden. Dat ligt vaak anders bij mensen met een niet (direct) zichtbare beperking, denk aan :  een cognitieve beperking, een psychische aandoening of een chronische ziekte. Het besef dat beperking zo’n breed begrip is, verdient echt meer aandacht bij het betrekken van ervaringsdeskundigen én het werken aan toegankelijkheid. Aan toegankelijkheid werken gaat verder dan fysieke toegankelijkheid. Het gaat ook over een toegankelijke website waar op een toegankelijke manier informatie te vinden is (informatietoegankelijkheid) en het streven naar een zo prettig mogelijke bejegening waardoor iedereen zich welkom voelt (sociale toegankelijkheid).

■ Ervaringsdeskundigen breed betrekken

Het betrekken van adviesraden Wmo/sociaal domein en/of een gehandicaptenplatform is een goede mogelijkheid om mensen met een beperking te betrekken. Toch is dat wat Zet betreft niet afdoende om goed invulling te geven aan het motto ‘niets over ons, zonder ons’. Zet vindt het juist belangrijk dat ook niet-georganiseerde inwoners met een beperking de gelegenheid krijgen om hun ervaringen te delen en mee te praten over wat zij belangrijk vinden. Zodat zoveel mogelijk beperkingen en inzichten worden meegewogen in beleid.

■ Het begint met een open gesprek

Om belemmeringen te voorkomen of weg te werken, moet je ze natuurlijk wel eerst als zodanig zien. Daarom begint alles bij bewustwording; mensen attent maken op de uitdagingen die je met een beperking kunt ervaren bij meedoen in de samenleving. Daarvoor is openheid en kwetsbaarheid nodig. Vanuit de mensen met een beperking, maar ook vanuit de ander. Want je echt inleven in beperkingen die je zelf niet ervaart, is lastiger dan je denkt. Waardoor soms onnodige drempels ontstaan, terwijl de intenties vanuit beide kanten goed zijn. De oplossing: vragen stellen. Geen aannames doen, maar ruimte creëren voor het gesprek en de verdieping.

■ Meer begrip door beleving

Bij het kweken van bewustwording en begrip maken we regelmatig gebruik van ervaringsopdrachten. Als deelnemer ondervind je dan aan den lijve wat het betekent om met een beperking te functioneren. Zet maakt hierbij gebruik van diverse materialen die een pallet aan beperkingen kort kunnen simuleren zoals taststokken, rolstoelen maar ook virtual reality om je te laten beleven hoe bijvoorbeeld het leven met dementie kan zijn.

■ Integraal aanpakken

De aandacht voor toegankelijkheid is de laatste jaren flink toegenomen, inclusief het besef dat dit eigenlijk vanzelfsprekend moet zijn. Het VN-verdrag heeft hier ongetwijfeld aan bijgedragen. Nu moeten we samen zorgen dat de uitvoerende krachten ook weten hóe ze die samenleving toegankelijk moeten maken. Uit onderzoek van Zet en het CROW (kennisinstituut voor infrastructuur, openbare ruimte, verkeer en vervoer)blijkt dat zo’n 30% van de respondenten, overheidsmedewerkers openbare ruimte, niet weet welke verplichtingen het VN-verdrag met zich meebrengt als het gaat om toegankelijkheid. Wet en -regelgeving is vaak nog onvoldoende om te zorgen voor een toegankelijk gebouw. Een werkelijk integrale benadering vanuit de juiste expertise, van aanbesteding tot begeleiding is nodig om deze toegankelijk te kunnen realiseren.

Wat ZET voor je kan doen

Inspiratie en bewustwording

Zet organiseert inspiratiesessies, masterclasses, workshops en trainingen sociale toegankelijkheid. Altijd met inzet van ervaringsdeskundigen.

Praktijkonderzoek

We brengen verbeterpunten in kaart met een toegankelijkheidsscan (gebouwen, voorzieningen, openbare ruimte, informatie en communicatie) en/of onze vragenlijsten voor gemeenten en inwoners over Inclusie. Ook adviseren we over de aanpak tot verbetering.

Programma- en projectmanagement

Wij begeleiden het hele traject, van het vormen van een projectgroep Inclusie tot het formuleren van bouwstenen als basis voor de Lokale Inclusie Agenda.

Inspiratie voor inclusie

In onze uitgave ‘Lokale Inclusie, van agenda naar impact’ is naast deze inzichten onder andere meer te lezen over de wijze waarop gemeenten worstelen met het implementeren van het VN-verdrag. Student Kelly Vlieks onderzocht hoe een aantal ‘koplopergemeenten’ het VN-verdrag intern implementeerden en schreef daar een blog over.

Gerelateerd