"Er wordt veel te weinig geïnvesteerd in preventie" 

"Mensen die kunnen bewegen, moeten bewegen. Ook al heb je een halfzijdige verlamming of kun je alleen je armen bewegen: beweeg! Ik wil mensen met een beperking echt niet te kort te doen en ik besef dat het niet altijd eenvoudig is, maar iedere inspanning die je levert, heeft een positief effect op je brein!"

Professor doctor Erik Scherder, klinisch neuropsycholoog aan de Vrije Universiteit van Amsterdam laat geen moment voorbij gaan om mensen er van te doordringen hoe belangrijk bewegen is voor het brein. "Natuurlijk is het ook goed voor lijf en leden en voor het ontmoeten van mensen, maar daar doe ik geen onderzoek naar. Dus daar kan ik als wetenschapper geen onderbouwde uitspraken over doen."

Drijfveren

We vragen Scherder naar zijn drijfveren om onderzoek te gaan doen naar het effect van bewegen op het brein. Hij lacht: "Heb je even, dat zijn er te veel om op te noemen. En het worden er alleen maar meer. Ik heb fysiotherapie en (neuro)psychologie gestudeerd. Mij viel op dat bewegen en cognitie als twee afzonderlijk dingen werden beschouwd. Het algemene gedachtegoed was dat niet bewegen geen invloed zou hebben op je brein. Doordat we in de loop der jaren steeds meer scans konden gaan doen, kregen we meer kennis over het brein en werd duidelijk dat bewegen wel degelijk van invloed is."

Bewezen effecten

Als we bewegen blijken we vooral de ‘executieve functies’ van onze hersenen te stimuleren: het vermogen tot initiatief nemen, zaken plannen, impulsen beheersen en zelfregulatie. Allemaal functies die we nodig hebben om zelfstandig te functioneren. We weten volgens Scherder nog niet of bewegen ook het geheugen en andere verstandelijke vermogens bij mensen met dementie verbetert. Dat wordt nog onderzocht. "Wat we wel weten is hoe slecht het is voor mensen met dementie om niet te bewegen, zowel voor hun lichamelijke als hun mentale fitheid. In mijn studietijd kwam ik veel op afdelingen waar mensen met dementie verbleven. Ze hingen daar maar wat in hun stoel en werden niet of nauwelijks geprikkeld. Tijdens een dagje uit zag je ze opfleuren, er werd weer gelachen, mensen gingen weer eten. Dit soort ervaringen zijn van invloed geweest om hier uiteindelijk onderzoek naar te gaan doen en dat is van wezenlijk belang."

Gezond oud worden

Dat we oud worden is zeker, stelt Scherder, de vraag is hóe we oud worden. "We moeten er met elkaar voor zorgen dat we gezond en fit blijven. Maar we bewegen steeds minder en overgewicht komt steeds meer voor. Met als gevolg dat ouderdomssuiker tegenwoordig al op dertigjarige leeftijd voorkomt. En dat vergroot onder andere de kans op het krijgen van dementie. Mensen moeten langer thuis blijven wonen, maar kunnen ze dat wel? De juiste zorg is daarin heel erg belangrijk en dat betekent dus ook: zorgen dat mensen in beweging blijven."

Meer onderzoek

In 2012 was Scherder op uitnodiging aanwezig bij de Paralympics in London. Hij was zwaar onder de indruk van de fantastische prestaties. "Ik vroeg me af hoeveel onderzoek eigenlijk gedaan wordt naar het effect van bewegen op de cognitie van mensen met een beperking. Mensen met een beperking sporten minder vaak dan mensen zonder een beperking. Ze neigen naar een inactief leven vanwege hun beperking. In het verleden zijn hier slechts twee onderzoekjes naar gedaan." Scherder zou het goed vinden als ook voor deze doelgroep een grootschalig onderzoek wordt verricht om hen te overtuigen van het belang van bewegen voor hun cognitie.

De mens is lui

Scherder praat zoals we hem kennen van zijn optredens bij De Wereld Draait Door en zijn tv-colleges over Het Brein: één en al bevlogenheid. Als je zijn verhaal hoort, wil je zelf ook meteen gaan sporten. Maar hoe zorg je nou dat de boodschap beklijft, dat mensen er morgen, volgende week en volgend jaar ook nog wat mee doen? "Je moet het erin blijven stampen", weet Scherder. "Gedragsverandering is super moeilijk. De overheid zou hierin veel dwingender mogen zijn. Het rookverbod is er uiteindelijk ook gekomen. En tegenwoordig neemt iedereen toch zijn eigen tasje mee, sinds je er in de winkel vijf cent voor moet betalen. Soms moet het dus worden opgelegd. De mens is nu eenmaal lui van aard."

Voorkomen is beter

Scherder geeft een voorbeeld. "Bij de Vrije Universiteit kun je naar de eerste verdiepingen niet met de lift. Op deze manier prikkelen we mensen om meer te bewegen. Het is een druppel op een gloeiende plaat, maar niks doen is geen optie." Voor mensen met een beperking is er natuurlijk een pasje beschikbaar om wel de lift te kunnen nemen. "Voorkomen is beter dan genezen, maar daar wordt in mijn ogen echt te weinig op geïnvesteerd. Onlangs was ik op het ministerie van Financiën. Tot mijn grote schrik en verbazing worden er miljarden besteed aan curatieve zorg (de zorg die zich richt op genezing en behandeling van acute en chronische lichamelijke aandoeningen, red.), maar aan preventie doen we niks."

"Een inactief leven brengt vroeg of laat ziektes met zich mee"

Alles is gezondheid

Twee jaar geleden is het landelijk programma ´Alles is gezondheid´ gestart. Partijen maken daarin afspraken en ondernemen gezamenlijk acties om een beweging op gang te brengen die leidt tot een gezonder en vitaler Nederland. "Dat doen we vanuit de wetenschap dat een inactief leven vroeg of laat ziektes met zich meebrengt. Als ambassadeur van het programma verbaast het me iedere keer weer dat zo weinig mensen dit weten. Het blijft dan ook lastig om een thema als preventie tussen de oren te krijgen." Daarom grijpt Scherder iedere gelegenheid aan om zijn verhaal te doen. "Want iedere persoon die het vanaf morgen anders gaat doen is er één. En dat is winst."