Interview met Heidi Buijtels, Kwartiermaker Vernieuwingsagenda OV en Mobiliteit op maat (8 december 2015)

Keuzes maken

Heidi Buijtels organiseerde het symposium ‘Slimme Mobiliteit is maatwerk’ namens de provincie Noord-Brabant, Zet en de vier Brabantse regiotaxi-organisaties, om alle partijen op het gebied van mobiliteit mee te nemen in die verandering. ”Ik heb echt een enorme voorliefde voor visie en strategische vraagstukken in de publieke sector, zegt ze. Van huis uit ben ik econoom. Dat betekent voor mij dat ik redeneer vanuit schaarstevraagstukken en de keuzes die we daarbij hebben. Door focus aan te brengen, kun je richting aangeven. En dat betekent onherroepelijk het maken van keuzes. Ik merk dat het keuzeproces enorm verrijkt wordt door in te zoomen op waarden. De vraag: “Wat wil je nu echt en waarom?” En ben je vanuit die afweging bereid de kosten daarvan te dragen. Ik zie nog vaak de neiging om vast te houden aan het oude en in te zetten op ‘efficiëntie’: hetzelfde aanbieden, maar dan goedkoper. Dat blijkt toch vaak te weinig richting te geven, onvoldoende tot oplossing en verandering te prikkelen.”

Wat willen we echt?

De vraag naar openbaar vervoer op het platteland is aantoonbaar afgenomen, beschrijft Heidi. Waar vroeger een enorme vraag naar busvervoer was, lijkt nagenoeg iedereen - in elk geval in de dorpen - in zijn eigen mobiliteit te voorzien. Je zou kunnen zeggen: wat is dan eigenlijk het probleem? Ze veert op: “Het is maar net hoe je het bekijkt en wat je als samenleving wilt nastreven. Ik kan me voorstellen dat je al die auto’s niet in de stad wil hebben. Dat je het gezonder vindt als iedereen gaat fietsen. Iedereen heeft de mond nu vol van aansluiten bij de wens van de reiziger. Maar betekent dit dan dat deze wens te allen tijde moet worden gefaciliteerd? Ik denk dat we altijd moeten nadenken over wat we echt willen. En daarover met elkaar in gesprek gaan.”

Botsende waarden

“Zo is ‘iedereen kan participeren in de samenleving’ een belangrijke maatschappelijke opgave. Dit betekent dus ook dat burgers mobiel moeten kunnen zijn. Ons openbaar vervoerssysteem lijkt zich juist steeds meer te richten op snelle en slimme verbindingen. Er zijn echter ook mensen die belang hebben bij langzamere vormen van vervoer of vooral verplaatsingen over korte afstanden. Beide waarden zijn van belang, maar kunnen botsen in de praktijk. Tijdens een recente sessie over ‘Zorg en Robots’ van BrabantKennis viel op hoe belangrijk oudere mensen autonomie vinden. Zij willen zo graag niet afhankelijk zijn van anderen en juist zelfstandig deelnemen. Zeker weten dat ‘passende’ mobiliteit hiervoor een relevante voorwaarde is.”

Veranderende samenleving

Uit de vele gesprekken die Heidi dit jaar over mobiliteit heeft gevoerd, herleidt zij een helder signaal: “Eigenlijk heb ik van alle partijen gehoord dat het hele vervoerssysteem vraagt om een evolutie; meegroeien met de vraagstukken van een veranderende samenleving. Als het om mobiliteit gaat, zie je veel veranderingen op ons afkomen. Denk aan de opkomst van de elektrische fiets en de razendsnelle ontwikkelingen op het gebied van ICT, zoals Uber en de autonome auto. Maar ook de toename van de deeleconomie en de manier waarop de samenleving steeds meer zaken zelf organiseert, bijvoorbeeld rondom zorg en energie. Ik merk dat eigenlijk alle partijen; gemeente, vervoerders, reizigers, lokale partners, provincie en Rijk, in afwachting zijn van wat gaat komen.”

Mobiliteit in de breedte bezien

De vraag die voorligt: hoe kunnen we, rekening houdend met de technologische mogelijkheden en de belangen van verschillende doelgroepen, het vervoer het beste organiseren. “Dit kan iedere overheid voor zich doen, maar de kracht ligt volgens mij in de samenwerking”, aldus Heidi. “Over je eigen grenzen heen gaan kijken. Zowel inhoudelijk als organisatorisch. En zeker andere partijen en domeinen bij het vraagstuk betrekken. Het gaat niet meer apart over OV, apart over doelgroepenvervoer als regiotaxi en apart over kleinschalige lokale oplossingen. Het gaat om mobiliteit in de volle breedte, om oplossingen voor mensen met een verplaatsingsbehoefte. Om anders denken en anders doen. Als we anders willen, zullen we echt samen tot iets nieuws moeten komen!”

Mensen meenemen

Ze probeert mensen mee te nemen in dat proces en in gesprek met elkaar te laten komen tot vernieuwing. “Je moet niet in een keer een heel systeem willen veranderen. Doe 90% zoals je het altijd deed en probeer 10% anders te doen. Die 10% gaat onherroepelijk die andere 90% beïnvloeden. Daar was het symposium ook voor bedoeld. Elkaar en elkaars werkvelden leren kennen en inspiratie opdoen vanuit een ander perspectief. Vooral daar waar weinig vraag is naar openbaar vervoer zie je nu al dat rollen veranderen. Ik zie dat het breder wordt opgepakt en dat ook burgerinitiatieven een kans krijgen. Dat zijn echte stappen vooruit. Ja, genoeg te doen in het nieuwe jaar!”