De tijd van het gemeentelijk ‘infuus’ is voor de meeste buurt- en dorpshuizen voorbij. Gelukkig bieden maatschappelijke uitdagingen volop aanknopingspunten voor nieuwe activiteiten en inkomsten, temeer daar ook de welzijnswet in de Wmo is opgenomen. Bij Gemeenschapscentrum De Pracht in Aalst-Waalre hebben ze dat heel goed begrepen. Niet voor niets werd hun bijdrage aan de lokale leefbaarheid en sociale samenhang dit jaar beloond met een Appeltje van Oranje van het Oranje Fonds. Alle reden voor een bezoek met Margreeth Broens, MFA-specialist bij Zet (tweede van links), om ook andere gemeenten en gemeenschapshuizen te inspireren. We spraken met, van links naar rechts: penningmeester Jan van Maasakkers, Ineke Hogendijk, verantwoordelijk voor communicatie, voorzitter Hans van Baal, Hanneke Balk (wethouder Zorg, Jeugd, Welzijn en Onderwijs van Waalre) en Brigitte Arie, administratief medewerker en vrijwilliger bij De Pracht. Gaat u mee...?

Echt multi-functioneel

De Pracht maakt direct duidelijk dat het niet om de stenen gaat, maar om wat er gebeurt. Het gebouw oogt van buiten wat gedateerd, maar binnen is het een en al warmte en bedrijvigheid. Hier kent men elkaar en wordt overal een praatje gemaakt. Voordat wethouder Balk aanschuift, krijgen we een rondleiding. Ze hebben hun zaakjes goed voor elkaar. Heldere informatie bij de entree,  een vriendelijk gezicht achter de toog, veel verschuifbare wanden om ruimtes groter en kleiner te kunnen maken. De spiegel in de grote balletzaal zit verscholen achter een kamerbreed gordijn, zodat er nu geschilderd kan worden. Bij de dagbesteding is vandaag de voorleesopa op bezoek. Op de eerste verdieping een uniek technieklokaal, met de meest uiteenlopende gereedschappen.

Vanmiddag voor Crea Kids, op andere momenten voor de modelbouwers, elektro- en techniekclubs en het Repair Café van De Pracht. Van Baal wijst ons erop dat 20 tot 25% van het gebouw voor opslag wordt gebruikt. Een belangrijke voorwaarde om ook tientallen andere cursussen en activiteiten te organiseren. Toch had het maar een haar gescheeld of De Pracht was verdwenen. Vijf jaar geleden vertrok de peuterspeelzaal, de grootste huurder, naar een andere locatie. Dat viel samen met forse bezuinigingen van de gemeente, die destijds van haar maatschappelijk vastgoed af wilde. Stoppen was echter geen optie, stelt Van Baal: “Dat konden we de mensen in Aalst niet aandoen.”

Halen wordt brengen

De Pracht koos voor de weg van burgerlijke ongehoorzaamheid en besloot zelf te verbouwen om ruimte te maken voor nieuwe activiteiten. Uit eigen middelen, met steun van lokale sponsors. De sfeervolle ontmoetingsruimte staat model voor de ‘herrijzenis’ van het huis. Het bestuur deed mee aan ‘Verantwoord bezuinigen’, een project dat Zet uitvoerde in opdracht van ‘t Heft, platform voor Brabantse gemeenschapshuizen. Daarmee maakte Margreeth Broens haar entree. Van Baal: “We hebben samen heel wat tijd doorgebracht om niet door de kritische ondergrens te zakken. Margreeth analyseerde het Wmo-beleidsplan van de gemeente op kansen voor De Pracht en adviseerde ons meer partner te worden van de gemeente.

Onder ons nieuwe motto ‘brengen in plaats van halen’ bedachten we wat we in het kader van de Wmo nog meer voor de gemeenschap kunnen betekenen. Daar hebben we samen met welzijnsorganisatie Paladijn en Zet een notitie voor geschreven.” De nieuwe visie werd in een Pauw & Wittemanachtige setting aan B&W en ambtenaren gepresenteerd. Dat landde in vruchtbare aarde, ook bij de nieuwe wethouder Hanneke  Balk. “Ik proefde meteen het nieuw elan en kon meeblazen in dezelfde windrichting. Buurt- en wijkcentra hebben te lang aan een soort infuus gelegen, zonder duidelijke  afspraken over de tegenprestaties.” Ze vond  het een prima idee om gemeenschapsgeld te gebruiken voor het organiseren van nieuwe activiteiten die van waarde zijn voor de gemeenschap. “Dat is wat De Pracht doet. Ingewikkelder is het niet.”

"Dit is echt een huis van de buurt"

Een kwestie van omdenken

Balk vroeg concreet te maken wat De Pracht voor kwetsbare mensen kon doen. Het antwoord vond ze veelbelovend. Maatschappelijke organisaties in de omgeving reageerden in eerste instantie wat minder enthousiast. Op zich begrijpelijk, vindt Van Maasakkers: “Die vonden dat we op hun terrein kwamen. Maar je hebt elkaar toch nodig.” Balk nam direct stelling. Ze maakte de andere instellingen duidelijk dat zij geen monopolie hebben en ging vierkant achter de plannen van De Pracht staan. Omdat ze zelf ook heil zag in de dagbesteding voor kwetsbare ouderen, ging ze ter inspiratie met het bestuur bij andere initiatieven kijken. “Daar ontstond het vertrouwen: dit kunnen wij ook, dit kunnen wij beter”.

De eerste PrachtDag was geboren.

Na een geslaagde pilot hebben ze inmiddels de smaak te pakken met wat  Van Baal noemt het ‘terugverkopen’ van projecten. In opdracht van de gemeente wordt wekelijks een inloopochtend voor (groot)ouders en verzorgers van jonge kinderen georganiseerd, tweemaal per maand een Eetcafé en maandelijks het Repair Café Waalre. De PrachtDag is nu twee keer per week en als ‘bijvangst’ is er sinds kort een gespreksgroep voor mantelzorgers. Heel belangrijk vindt Van Maasakkers, omdat juist van hen steeds meer wordt gevergd: “Daar leeft een enorme behoefte om problemen en ervaringen te delen.” Van Baal vindt het tekenend voor het nieuwe denken bij De Pracht. “Vroeger bedachten we eerst een activiteit. Nu beginnen we bij het maatschappelijk probleem en bekijken we wat we daarin kunnen betekenen.”

kinderen op ballet les

Boven verwachting

Broens vindt vooral de mix van activiteiten heel waardevol. “Hier hoor je niet bij een doelgroep, maar ben je gewoon deelnemer. En de mantelzorgers en hun partners die elkaar hier ontmoeten, treffen elkaar natuurlijk ook bij de slager of de bakker. Dat werkt door in de buurt.” De nieuwe koers legt De Pracht geen windeieren: de donkere wolken lijken weg te trekken. Het aantal structurele bezoekers is gestegen van 700 (in 2012) tot ruim 1200 per week. Die worden bediend met 180 (!) vrijwilligers, twee betaalde fte’s en af en toe een externe professional van een zorg- of welzijnpartner. Hoewel het prestatiecontract met de gemeente in vier jaar tot 35% is afgebouwd, kon 2015 met een kleine winst  worden afgesloten.

In 2016 hopen ze ‘break even’ te draaien. De verklaring, naast de nieuwe Wmo-projecten: meer deelnemers, aantrekkende bar- en huurinkomsten en externe sponsoren. Dat is niet alleen te danken aan de aantrekkende economie, weet Broens. Ze roemt de doordachte aanpak van De Pracht en de ongekende passie en betrokkenheid. Die bleek eens te meer bij het winnen van het Appeltje van Oranje. “Andere vrijwilligers kwamen ons met trillende onderlip feliciteren”, vertelt Van Baal. “Iedereen had het gevoel: dat hebben wíj toch maar mooi voor elkaar gekregen.”

Mevrouw aan het schilderen

Nieuwe plannen

Dat De Pracht zo diep geworteld is in de lokale gemeenschap, is ook volgens Balk de grote kracht van het centrum: “Jullie zitten echt in de haarvaten van de gemeenschap, verder dan je als gemeente ooit kunt komen.” Daarom ziet ze zeker mogelijkheden in de nieuwe plannen voor het bestrijden van eenzaamheid en het faciliteren van vrijwillige dienstverlening in de buurt. Samen met andere organisaties, die daar al mee bezig zijn. Zelf ziet ze ook wel een rol voor De Pracht in het preventief jeugdbeleid: “Alles wat je zo laagdrempelig en dichtbij mogelijk doet, kan bijdragen aan vroegsignalering.

Dat kan door samen te  werken met anderen voor kinderen die wat extra’s nodig hebben of door activiteiten te organiseren voor kinderen die nu niet kunnen meedoen. Een goede aanvulling op de scholen, die ook steeds meer doen op dat gebied.” Het sluit mooi aan bij het recente meerjarenplan van De Pracht, waarin Jeugd één van de speerpunten is. De gemeente blijft daarin een belangrijke partner, stelt Van Maasakkers: voor de Wmo-projecten geldt een meerjarenafspraak en ook het prestatiecontract loopt op het huidige niveau door. “Dat geeft een basis.”

 

"Wij vragen geen subsidie maar projecten"

Kansen in de buurt

Als we uit het gesprek komen zijn de middagcursussen afgelopen. Vrijwilligers en deelnemers zitten gezellig na te praten. Het is absoluut één van de succesfactoren: lekker informeel, altijd wat te doen. We lopen tot slot nog even mee naar de buitenruimte, het nieuwste project. Naast de gloednieuwe jeu-de-boulesbaan (“We  hebben al twee clubs.”) krijgt De Pracht deze  zomer een fruit-, moes- en bloementuin. De grond is een geschenk van de gemeente, het geld komt van het Oranje Fonds, het Pastoor van der Heijden Fonds en Doe-budget van de provincie. “Het wordt een beleeftuin voor jong en oud”, aldus Arie.

“We krijgen ook openslaande deuren naar het terras, dat we  gaan opknappen met de basisschool. Die gaan onze banken en tafels beschilderen, daar hebben ze een kunstproject van gemaakt.” Weer die verbinding! Van Baal wijst naar een perceel iets verderop: “Daar komt misschien een begeleid wonenproject voor ex-gedetineerden en er wordt ook gesproken over een tiental containers  voor alleenstaande statushouders. Ook  die mensen hebben wij veel te bieden en zullen we proberen hier binnen te halen.” We moeten denken aan taallessen of terreinonderhoud als dagbesteding. Ook dát is de kracht: óveral kansen zien. Telkens weer.


In 2015 verscheen ‘Dorpshuis en buurthuis als kloppend hart - troeven voor toekomstbestendigheid’, op basis van een onderzoek onder acht Brabantse dorpshuizen in het kader van de iDOP-MFA-regeling, aangevuld met andere goede voorbeelden uit de Brabantse praktijk, zoals De Pracht. Deze Zet-publicatie kunt u hier aanvragen.