In de podcastreeks Nieuwsgierige Gasten zijn mijn collega Thijs en ik op verkenning gegaan naar de ontwikkelingen rond de betekeniseconomie in Brabant. Door het veelvuldig samenwerken met sociaal ondernemers zijn wij in aanraking gekomen met de term “betekeniseconomie”. Toen wij op zoek gingen naar een simpele, eenduidige definitie van dit uitdagend begrip, bleek dit lastiger dan gedacht. De term “betekeniseconomie” roept direct allerlei uiteenlopende associaties op. Bij ons was de behoefte groot om deze maatschappelijke ontwikkeling te duiden en de uiteenlopende associaties te verklaren.

Wij zijn dan ook op zoek gegaan naar (Brabantse) innovaties, inspirerende voorbeelden en vaandeldragers die hun bijdrage leveren aan het ontwikkelen van de betekeniseconomie.
In deze podcastreeks zijn wij in gesprek gegaan met onderzoekers, beleidsmakers, investeerders, adviseurs en last but not least met sociaal ondernemers zelf. Samen probeerden wij de betekeniseconomie te duiden, kregen wij een inzicht hoe deze zich ontwikkelt in Brabant en identificeerden wij stimulerende en belemmerende factoren voor de ontwikkeling van de betekeniseconomie.

Al snel kregen we de bevestiging van het feit dat er legio verschillende opvattingen ontstaan omtrent de betekeniseconomie : voor de één hét begrip en fenomeen van het moment, de ander vindt het een hulpeloos en zinloos begrip. Bovendien kijken onze gasten heel verschillend naar de praktische invulling: voor de een is het alleen een economisch begrip, de ander trekt het breder en ziet een maatschappelijke beweging waarin maatschappelijk verantwoord ondernemen, maatschappelijke initiatieven in de vorm van actief burgerschap en sociaal en publiek ondernemen volop in opmars zijn.

Over één ding zijn we het eens: het is tijd voor een meer duurzame en inclusieve economie. De vraag is hoe we duurzamer en inclusiever denken en handelen kunnen vervlechten in de huidige maatschappij. Ik zie zelf de betekeniseconomie meer als een aanvulling voor de huidige liberale markteconomie met meer aandacht voor inclusiever denken en duurzamer leven. Diverse gasten geven nadrukkelijk aan dat naast maatschappelijke winst toch ook “gewoon” geld moet worden verdiend. Een aantal van onze gasten ziet de betekeniseconomie echter als een radicaal nieuw “economisch” systeem dat haar intrede kan doen. De betekeniseconomie weerspiegelt dan echt een heel ander paradigma met andere prikkels en totaal andere basisprincipes zoals wederkerigheid, gedeeld eigenaarschap en een vernieuwde deeleconomie.

Een concrete uitingsvorm van de ontwikkeling naar een betekenisvollere economie is de opkomst van het sociaal ondernemerschap. Deze termen lijken onlosmakelijk met elkaar te zijn verbonden. Sociaal ondernemerschap wil ik dan ook definiëren als ondernemen met in eerste instantie het streven naar maatschappelijke impact of maatschappelijke meerwaarde en daarna pas streven naar financiële winst. Deze vorm van ondernemen groeit exponentieel en ook de aandacht voor dit soort ondernemingen heeft een vlucht genomen, zo bleek ook uit onze podcastafleveringen. Thema’s waarop deze sociaal ondernemers actief zijn hebben vaak betrekking op duurzaamheid, inclusie en/of arbeidsparticipatie.

Ik zie een positieve ontwikkeling wanneer je naar het imago van sociaal ondernemerschap en de betekeniseconomie kijkt. Er kleefde een negatief soft “geiten wollen sokken” imago aan sociaal ondernemerschap. Dit imago wordt mijn inziens echter met rasse schreden verbeterd: sociale en publieke ondernemers zijn aanpakkers, doeners, wereldverbeteraars en voorlopers in de broodnodige veranderingen. Mede door de opkomst van invloedrijke sociale ondernemingen als Tony Chocolonely, Tesla en Dopper, maar ook door de toenemende aandacht voor publiek/maatschappelijke vraagstukken als de opwarming van de aarde en de toenemende vraag naar duurzame producten.

Ons huidige systeem is in de ogen van de meeste  mensen die we gesproken hebben niet ingericht om voldoende support te bieden aan de steeds groter wordende groep sociaal/publieke ondernemers. Het blijkt voor overheden vaak nog een zoektocht te zijn naar manieren om aansluiting en passende antwoorden te vinden op de 1001 vraagstukken die sociaal ondernemers terecht opwerpen. Het huidige discours van zelfredzaamheid en een actievere samenleving (kleinere overheid) impliceert een herverdeling en herwaardering van middelen. Van de overheidsdiensten en de gevestigde maatschappelijke organisaties naar initiatiefnemers, actieve burgers en sociaal ondernemers. Aangezien zij actief bezig zijn met oplossen van sociale en publieke vraagstukken, die de overheid niet alleen meer kan oplossen. In de praktijk blijft deze overheveling grotendeels uit.

Door het uitblijven van deze overheveling zijn sociaal ondernemers genoodzaakt om een groot deel van hun tijd te steken in het verkrijgen van financiële middelen. We mogen best met elkaar de discussie aangaan of we dit als maatschappij ‘fair’ vinden of dat we willen dat deze sociaal ondernemers zich echt op hun core-business moeten kunnen richten.

Volgens mij liggen er momenteel legio mogelijkheden om het begrip betekeniseconomie verder in te kleuren, juist omdat het begrip nog niet in beton is gegoten. Graag zouden we daarom samen met onderzoekers, beleidsmakers, investeerders, adviseurs, ondernemers die wij hebben gesproken en anderen geïnteresseerden invulling geven aan de betekeniseconomie. De belangrijkste vraag is: hoe richten wij samen een systeem op een dusdanige manier in dat voorvechters én de huidige bouwers (o.a. sociaal ondernemers) van de betekeniseconomie de best passende support krijgen in hun ontwikkeling?

Jim Retra MSc
adviseur / onderzoeker bij Zet

Reageren op dit artikel ? Meepraten over de invulling van de betekeniseconomie ? Stuur dan een e-mail naar nieuwsgierigegasten@wijzijnzet.nl