Steeds meer mensen met dementie wonen thuis. In Nederland ruim 70% van de in totaal 270.000 mensen met dementie. Wat is ervoor nodig om comfortabel en gezond thuis te blijven wonen? En wat als het thuis dan niet meer gaat? Waar kies je dan voor en hoe creëer je dan toch het thuisgevoel? Tijdens de inspiratiedag “Langer thuis én zoals thuis: wonen met dementie” passeerden actuele ontwikkelingen op dit thema, succesvolle praktijkvoorbeelden en vele praktische handvatten de revue. Ook hielden deelnemers elkaar de spiegel voor over hoe zij nu zelf in de praktijk met het thema wonen met dementie aan de slag zijn. Wat gaat goed en wat kan beter? Dit alles op een unieke en inspirerende locatie: de showroom van een projectinrichter voor de zorg. Met mooie voorbeelden van huiskamers die het ‘thuisgevoel’ waarmaakten.

EMANCIPATIE VAN MENSEN MET DEMENTIE

De eerste masterclass werd gegeven door Freek Gillissen, verpleegkundig consulent VUmc en mede oprichter Odensehuis. Hij vindt dat we waakzaam moeten zijn of mensen met dementie en hun mantelzorgers het thuis samen wel redden. Partners voelen vaak druk om hun naaste met dementie zo lang mogelijk thuis te laten wonen, ook als ze zwaar overbelast zijn. En alleenstaanden met dementie die het zelf alleen niet meer redden, komen vaak te laat in beeld. Zelfs wanneer ze thuiszorg krijgen. Ouderen zijn over het algemeen nu eenmaal zorg mijdend, zegt Gillissen. Om verwaarlozing en schrijnende situaties te voorkomen, moet de maatschappij leren omgaan met dementie. ‘Dementievriendelijk’ betekent volgens Gillissen meer dan alleen aardig zijn. We moeten we ons aanpassen aan mensen met dementie en ze gelegenheid geven om echt aan de maatschappij te blijven meedoen. Zo had Gilissen nog een paar belangrijke aandachtspunten:

  • Integraal samenwerken in plaats van losse initiatieven opzetten. 
  • Meer aandacht voor mantelzorgers. Het is belangrijk dat hulpverleners een open en eerlijk gesprek aangaan met mantelzorgers: Hoe gaat het met je, red je het wel echt en wat heb je nodig
  • Meer woonvormen voor echtparen. Als thuis wonen niet meer gaat, hoeven echtparen niet gedwongen uit elkaar. Maar kunnen zij hun leven samen voortzetten in een setting waar meer zorg en hulp dichtbij beschikbaar is.

Verder pleit Gillissen voor meer aandacht voor mantelzorgers. Het is belangrijk dat hulpverleners een open en eerlijk gesprek aangaan met mantelzorgers: Hoe gaat het met je, red je het wel echt en wat heb je nodig? Ook stipt Gillissen het belang aan dat er meer woonvormen komen voor echtparen. Als thuis wonen niet meer gaat, hoeven echtparen niet gedwongen uit elkaar. Maar kunnen zij hun leven samen voortzetten in een setting waar meer zorg en hulp dichtbij beschikbaar is.

GEWOON EN GASTVRIJ

Kees Theeuwes, voormalig directeur van zorgcentrum Padua en wooncentrum Leyhoeve gaf zijn visie op het creëren van een gastvrije omgeving. Zijn moeder vormde zijn inspiratiebron om alles anders te doen in locatie Padua. Theeuwes legt uit: “Ik hou niet met mijn hoofd, maar met mijn hart van mijn moeder. Ik wil dat zij met liefde en aandacht wordt verzorgd. En vanuit die gedachte verplaats ik me in hoe mijn bewoners in zorgcentrum Padua verzorgd willen worden.” Hij verbaast zich over de nee-cultuur in veel zorginstellingen. Professionals hebben de neiging om alles medisch te benaderen en onder controle te houden. In deze zelf gecreëerde systeemwereld drijven zij ver af van de werkelijke leefwereld van hun bewoners. Bewoners moeten veel meer regie krijgen over hoe zij willen leven. Waarom mogen mensen in hun nieuwe thuis geen huisdier hebben en ‘s middags niet een kroketje nemen met een borrel? Hij noemt het simpelweg een kwestie van ‘Gezond-Boeren-Verstand-Beleid’. In zorgcentrum Padua is het credo ‘ja dat is goed en hoe gaan we dat doen?’. Luister naar wat bewoners willen en kijk hoe we dat samen kunnen realiseren. En zorg voor reuring in de ‘tent’. Stel je open toe naar buiten en betrek wijkbewoners bij nieuwe initiatieven. Dat levert win-winsituaties op voor de bewoners en de mensen in de wijk.  

DE LEEFSTIJL IS LEIDEND

Vanuit het ideaal van een inclusieve samenleving ontwerpt Architect Frank van Dillen van Molenaar&Bol&VanDillen architecten uiteenlopende woonvormen voor mensen met dementie. Hij gaat niet uit van beperkingen, maar laat zich leiden door het welbevinden van bewoners. “Iedereen doet ertoe en samen met elkaar moeten we het wonen goed vormgeven. Dit heeft consequenties voor de zorg, de inzet van technologie en ook voor de gebouwde omgeving”. Bij het ontwerpen van nieuwe woonvormen denkt hij vanuit leefstijlen. Hij zet bewoners centraal en wil dat zij ook binnen een zorgsetting zoveel mogelijk eigen keuzes kunnen maken over hoe zij hun leven willen leiden. Want de ene bewoner trekt zich het liefste terug op zijn kamer en de andere bewoner doet volop mee aan activiteiten. Het gebouw, het interieur en de omgeving moeten dus aangepast zijn op die diversiteit aan leefstijlen. Ook legt hij de verbinding met buiten om te bouwen aan een nieuw sociaal netwerk. Zo is de Hogeweyk in Weesp een complete wijk met straten, een supermarkt, restaurant en een parkje - alles speciaal ingericht voor de 152 bewoners met dementie, hun familie en vrienden. De woningen zijn per leefstijl ingericht. Bewoners met gemeenschappelijke leefstijlen vinden er elkaar en delen de wijze waarop zij met elkaar omgaan en de dag invullen.

Workshops

Gedurende de dag gingen deelnemers in verschillende workshops, masterclasses en huiskamersessies aan de slag met oplossingen voor het welbevinden en wooncomfort voor mensen met dementie: 

Hoe word je een dementievriendelijke gemeente

Na een korte toelichting op de tien doelen voor een dementievriendelijke gemeente door Wies Arts, programmamanager bij Zet, verleidde zij deelnemers na te denken over wat zij kunnen doen in hun gemeente . Hoe pak je dat aan en wie doet mee? Deelnemers brachten vanuit verschillende domeinen - van ruimtelijk, tot sociaal, tot veiligheid en onderwijs- allerlei initiatieven naar voren. Inspirerend voorbeeld is dat van Rabobank Oisterwijk die medewerkers heeft getraind hoe om te gaan met klanten die geheugenproblemen of dementie hebben en hoe deze beter van dienst te zijn in de bank.

De corporatie als goeie buur

Welke rol kunnen woningcorporaties pakken als het gaat om het verhogen van het wooncomfort en het welbevinden van huurders met dementie? Stephan van Erp legt uit hoe de seniorenconsulenten van zijn corporatie Casade daarover in gesprek gaan met hun oudere huurders. De seniorenconsulent krijgt een budget van 3000 euro per woning en heeft het mandaat om, na een huisbezoek en na overleg met de huurder, zelf te beslissen wat nodig is. Jeroen Cras vertelt dat corporatie WonenBreburg woonmakelaars inzet waardoor ouderen beter kunnen doorstromen naar geschikte woningen. Beiden benadrukken dat een goed samenspel tussen onder andere de corporatie, gemeente en zorginstelling cruciaal is om de oudere huurders snelle en adequate oplossingen te bieden.

Eigen regie op de zorgboerderij

Dieneke Smit en Roos Zwart van de Reigershoeve toonden de film ‘Mooi werk’ van Stichting Reigershoeve en stichting WarmThuis. Reigershoeve is een zorgboerderij in Heemskerk waar ouderen met dementie zelf de regie op hun leven hebben. Mensen bepalen er zelf hoe laat ze naar bed gaan, draaien eigen wasjes en mogen zelfs roken op hun eigen kamer. Verzorgende Roos vertelt in de film “de bewoners zijn voor mij echt mijn tweede gezin”. “Het heet Warmthuis maar het voelt als een Warmbad” aldus een dochter van een bewoner in de film.

Maak de omgeving tactiel

Mensen met dementie hebben een andere zintuigelijke waarneming dan mensen zonder dementie. Anja Dirks van Studio id+ geeft praktische tips en handvatten hoe je de woon- en zorgomgeving kunt inrichten qua kleuren, materialen en vormen. Zo blijft het gevoel bij aanraking het langst sterk bij mensen met dementie en is aandacht voor tactiliteit (gewaarwording bij het aanraken van materialen) dus belangrijk. Bijvoorbeeld de tactiliteit van materialen zoals kussens en kleedjes, maar ook planten en structuur van behang op wanden.

Dementievriendelijk ontwerpen

Candice de Rooij van KAW architecten nam deelnemers mee in de basisprincipes voor dementievriendelijk ontwerpen. Zij stelt voorop dat het van belang is om te handelen vanuit de wensen en vaardigheden van de bewoner. Candice: “Wees niet bang om soms grenzen te verleggen”. De Toolkit dementievriendelijk ontwerpen bevat een overzicht met do’s en dont’s. 

Prikkelend ontwerpen

Is een verpleeghuis zonder sloten met maximale bewegingsvrijheid een utopie? AnneMarie Eijkelenboom van EGM Architecten wil dit strevenl zo veel mogelijk waarmaken in de ontwerpen waarbij ze betrokken is. De Nieuwe Hoeve in Schaijk en Boswijk in Vught zijn voorbeelden van verpleeghuizen (bestaand en nieuw) waar bewoners optimaal geprikkeld worden. Bijvoorbeeld door de vele ontmoetingspunten in en om het gebouw. Een deelnemer voegt toe: “Het is niet alleen een vormgevingsvraagstuk, je hebt ook gedreven mensen uit de wijk nodig die reuring brengen”.

Zorgen voor rugdekking

Twee interieurstylistes van Lensen begeleiden deelnemers bij het maken van een eigen moodboard en ontwerp. De ruimte inrichten met minimaal één eettafel met zitplekken voor mensen met dementie, was de opdracht. Bij iedereen bleek dat er verbetering van de indeling mogelijk was door meer rekening te houden met rugdekking. Oftewel ervoor zorgen dat vanaf de eettafel iedereen de deur kan zien en de fauteuils een hoge rugleuning hebben, zodat mensen beschut zitten.

Nieuwe woonvorm, gerund door familie

Daniëlle Harkes van het Aedes-Actiz Kenniscentrum Wonen-Zorg vertelt over wohngemeinschaften in Keulen; woongroepen voor mensen met dementie die gerund worden door de familieleden. In Nederland zijn er inmiddels twee in ontwikkeling. In Amsterdam vanuit het Odense Huis. De woonvorm heet straks Odense Thuis. In Wijchen komt het initiatief van woningcorporatie Talis en zorgorganisatie ZZG. Samen met direct betrokkenen Henk Nouws (adviseur) en Juliette van Gelder (initiatiefnemer Odense Thuis) vertelt Danielle Harkes wat het Duitse concept inhoudt. De kern volgens Juliette is: “Samen slapen als je dat wil? Of iedereen kan mee-eten? Stel telkens de vraag hoe zou je het thuis oplossen? Dan is het antwoord: ja natuurlijk. Als je zo naar allerlei vraagstukken kijkt, is het allemaal een stuk simpeler”. 

Thuis in het verpleeghuis

Joost van Hoof en Esther Felix van Fontys Paramedische Hogeschool daagden de deelnemers op speelse wijze uit om na te denken over wat hen een prettig gevoel geeft op de werkvloer. Vervolgens werden deze inzichten vergeleken met de realiteit; de resultaten uit een groot veldonderzoek onder vier zorginstellingen in Brabant. Het creëren van een thuis blijkt in de praktijk dilemma's op te leveren tussen organisatieregels en de wensen van bewoners. Mag iemand bijvoorbeeld roken? Mag familie zelf koffie en thee pakken in de keuken. De deelnemers kwamen letterlijk in beweging om met elkaar in discussie te gaan. Met de nadruk op: kijk eens bewust naar de omgeving waarin mensen wonen en werken en ga met elkaar het gesprek aan: wat is voor jou belangrijk en hoe kunnen we daar samen invulling aan geven. Dat geldt voor zowel bewoners, medewerkers als familieleden. 

Technologie om langer thuis te wonen

Wouter Groot Koerkamp van de gemeente Rheden en ergotherapeut Leanne Thijssen van Attent Zorg & behandeling demonstreerden de technologie trolley. De gemeente Rheden zet deze in om de inzet van technologie bij (zelfstandig wonende) mensen met dementie te vergroten. Hierin werken zij samen met ouderen/vrijwilligers, zorgorganisaties en aanbieders van technologie. Samen bieden zij mensen met dementie en hun mantelzorgers de gelegenheid om bekend te raken met de verschillende technische hulpmiddelen die er op de markt zijn. 

Muziek aan huis

Tijdens het middagprogramma gaf ‘divo’ Paul Walthaus van Diva Dichtbij een optreden. Hij treedt vaak op in kleine huiskamersessies op een zorglocatie. “We brengen het theater thuis”. Vanuit de overtuiging dat kunst en cultuur een sterk positief effect hebben op het welzijn van mensen. “We staan niet op een podium, we zingen van mens tot mens”. Paul wist de deelnemers te raken met zijn optreden en ook nog aan het dansen te krijgen.