9 februari 2017

Tweedeling in de samenleving: feit of fictie

Blog van Thijs van de Schoot, trainee bij Zet

“We moeten nu echt iets doen aan de tweedeling” kopte het Algemeen Dagblad eind 2016. In het artikel roepen gerenommeerde bedrijven als ING, KPMG en Delta Lloyd op te investeren in de tweedeling in de samenleving. Zelden ben ik het zo eens én tegelijkertijd oneens geweest met een krantenkop. Ik sluit me aan bij het gevoel van het artikel dat er maatschappelijke onrust heerst waar wat aan gedaan moet worden. Echter, het is een illusie om te denken dat het oplossen van dé tweedeling in de samenleving die maatschappelijke onrust gaat oplossen.

Wilders, Trump en Brexit

Sinds de opkomst van Geert Wilders, de verkiezing van Donald Trump tot president van de Verenigde Staten en het referendum over de Brexit is de aandacht voor de tweedeling in de samenleving in Nederland naar een hoogtepunt gestuwd. Ook in Noord-Brabant, wat mijn bijzondere aandacht heeft vanuit mijn werk bij Zet, is hier uitgebreid aandacht voor. De vraag is alleen, wát is nou die tweedeling in de samenleving?

Ook onderzoek op het gebied van tweedeling in de samenleving brengt een zeer grote diversiteit aan tegenstellingen naar voren, die varieert van armoede tot zorgbehoefte. Dit doet de vraag rijzen of dé tweedeling in de samenleving überhaupt bestaat.

In de dagelijkse praktijk lijkt de tweedeling een op zichzelf- en vaststaand feit te zijn. Zo kopte RTL Nieuws op haar website dat ‘de tweedeling’ veel kleiner is dan mensen denken. Hoewel het begrip tweedeling erg complex is, wordt er dus gesproken over dé tweedeling zonder verder te definiëren wát waardoor in twee gedeeld is.

De benoeming van een tweedeling in de samenleving impliceert dat er twee uniforme (en homogene) groepen tegen over elkaar staan binnen de samenleving op gebied van één of alle onderwerpen. Wanneer je inzoomt op de tweedeling wordt duidelijk dat onder deze noemer een grote verscheidenheid aan onderwerpen valt. Hierbij horen mensen niet per definitie binnen elk onderwerp bij groep A of groep B. Hierdoor kan er geen ‘pure’ tweedeling in onze samenleving bestaan. Kim Putters (Directeur Sociaal Cultureel Planbureau) stelde eerder vorig jaar dan ook dat een ‘meerdeling’ beter past binnen het huidige klimaat. Zelf ga ik verder en durf ik te stellen dat er, met al het voorgaande in het achterhoofd, in Nederland sprake is van een ‘heel veel’-deling in plaats van die befaamde tweedeling.  

Ik insinueer overigens absoluut niet dat een ‘heel veel’-deling minder problematisch is dan een tweedeling. Sterker nog, deze ‘heel veel’-deling maakt de werkelijkheid nóg gecompliceerder! Op veel verschillende onderwerpen (denk aan: AOW-leeftijd, vluchtelingendiscussie, arm-rijk of het bestaan van een tweedeling in de samenleving) ontstaan in toenemende mate tegenstellingen. Bovendien polariseren de betrokken partijen in de uitersten in toenemende mate, waardoor de tegenstelling uitdiept en een compromis verder lijkt dan ooit.

Toch zijn tegenstellingen niet per definitie schadelijk, stellen vooraanstaande auteurs in een artikel op socialevraagstukken.nl (Bovens, Dekker en Tiemeijer, 2014). Volgens hen kunnen dergelijke tegenstellingen juist voor dynamiek in de samenleving zorgen en deze in beweging houden. Dergelijke dynamiek heeft jarenlang gezorgd voor economische en maatschappelijke vooruitgang, maar onder andere ook voor vrouwenemancipatie. Problematisch word het pas wanneer de tegenstellingen en ongelijkheden samen vallen met als gevolg sociale segregatie.

In dit kader vind ik het even interessant als zorgwekkend om te zien dat in ons land deze tegenstellingen meer en meer clusteren. Deze samenvloeiing is niet alleen aan de orde met betrekking tot de tegenstellingen, maar uiten zich ook op onder andere vlakken als mediagebruik of type humor (denk aan de eensgezindheid op een website als GeenStijl). Dit is mede de oorzaak dat sociale netwerken meer homogeen en minder divers worden. Platweg vertaald, mensen komen slechts gelijkgezinden tegen en raken hierdoor het contact met de rest van hun omgeving (en de realiteit) kwijt. Dit werkt de polarisering sterk in de hand. Deze polarisering dreigt op termijn de samenleving te doen veranderen in een roeiboot waarvan de riemen maar aan een kant tegelijk kunnen worden gebruikt.

Daarom: We moeten nú wat aan de tegenstellingen doen! Begin bij de basis en breng mensen met verschillende achtergronden in contact met elkaar op scholen, bij sportverenigingen of in het buurthuis. Mijn moeder stelde vroeger altijd al: verbeter de wereld, maar begin bij jezelf. Daarom: ga de uitdaging zelf aan en voer het gesprek met díe persoon waarvan je denkt ver af te staan. Heb oog voor de verschillende interesses, problemen en behoeftes, maar realiseer je vooral welke gemeenschappelijkheden er zijn. Wat mij betreft is dit de enige manier om die befaamde tweedeling te voorkomen.

Thijs van de Schoot is trainee bij Zet, adviesorganisatie binnen het sociale domein. Met zijn frisse blik op maatschappelijke vraagstukken, gecombineerd met een brede interesse, is de kwestie rondom de tweedeling in de samenleving hem dan ook op het lijf geschreven. Dit onderwerp is naast zijn werk misschien dan ook wel zijn grootste hobby.

Laatste reacties

Geen reacties

Plaats uw reactie